# Osoby głuche i niedosłyszące: ocena WZON, dane i argumenty

Dla wielu osób głuchych bariera nie dotyczy ciała, tylko komunikacji – a ta przenika prawie każdą czynność: od rozmowy z lekarzem, przez zakupy, po sprawy w urzędzie. Ocena musi to uwzględniać.


## Dane {#dane}

W odpowiedzi na interpelację nr 16101 (1.06.2026) ministerstwo podało, że według stanu na **31 marca 2026 r.** wydano **27 786** decyzji ustalających poziom potrzeby wsparcia dla osób z symbolem przyczyny niepełnosprawności **03-L** (zaburzenia głosu, mowy i choroby słuchu), z czego **10 512** (ok. 38%) z wynikiem **poniżej 70 punktów**. System nie rozróżnia osób głuchych od np. osób z zaburzeniami mowy w ramach tego symbolu.

Ministerstwo stwierdziło też, że standardy są jednakowe dla wszystkich i nie ma potrzeby stosowania osobnej skali dla konkretnych schorzeń.

## Co mówią wytyczne {#wytyczne}

Wytyczne Pełnomocnika z grudnia 2024 r. podają przykład: w czynności 7 („przekazywanie informacji innym osobom”) osoba głucha będzie wymagała wsparcia **częściowego bardzo często** (3,420 punktu). Wytyczne odróżniają też technologie „wyrównujące” (np. aparat słuchowy) – które nie uzasadniają wsparcia, jeżeli w pełni wyrównują funkcję – od sytuacji, gdy mimo aparatu osoba nadal słabo słyszy. Wtedy wsparcie jest uzasadnione.

## Jak opisać funkcjonowanie {#opis}

Wsparcie towarzyszące przy niepełnosprawności sensorycznej to **dostarczenie informacji dostępnym kanałem** (§ 11 ust. 5 pkt 1 lit. b rozporządzenia). Tłumacz PJM, osoba przekazująca informacje, napisy – to wsparcie. Opisz konkretnie:

- **7, 8 – przekazywanie informacji, rozmowa**: z kim osoba porozumiewa się samodzielnie (np. tylko z innymi osobami migającymi), a z kim nie (lekarz, urzędnik, sprzedawca). Czy zna polski język pisany na tyle, by porozumiewać się na kartce? Dla wielu głuchych od urodzenia polski jest drugim językiem.
- **6 – klasyfikacja bodźców**: sygnały ostrzegawcze (alarm, klakson, dzwonek, płacz dziecka, wołanie).
- **5 – transport**: komunikaty o zmianach, opóźnieniach, kontrola biletów.
- **15, 19 – zdrowie, leki**: wizyta u lekarza, rejestracja telefoniczna, zrozumienie zaleceń.
- **11 – urządzenia**: infolinie, weryfikacja głosowa w banku, wideoczaty bez tłumacza.
- **22, 24 – kontakty**: poza środowiskiem głuchych.
- **29, 31 – finanse, sprawy urzędowe**: rozumienie pism, rozmowa w okienku.

Jeżeli dochodzą zaburzenia równowagi, szumy uszne, zaburzenia mowy, inne niepełnosprawności – opisz je, bo liczy się najwyższy współczynnik (§ 11 ust. 10).

## Na ocenie {#na-ocenie}

- Zgłoś wcześniej potrzebę **tłumacza PJM** lub innego sposobu komunikacji. Ministerstwo w odpowiedzi na zapytanie 3553 uznało obecność osoby wspierającej w komunikacji za zasadną i dopuszczalną zwłaszcza dla osób posługujących się polskim językiem migowym, systemem językowo-migowym lub sposobami komunikowania się osób głuchoniewidomych.
- Jeśli tłumacz jest członkiem rodziny – niech tłumaczy, a nie odpowiada za osobę. Jego rolą jest komunikacja.
- Gdy ocena odbywa się bez możliwości porozumienia, poproś o odnotowanie tego w protokole i rozważ zarzut naruszenia art. 7 i 77 KPA.

## Odwołanie {#odwolanie}

Najczęstszy argument: komisja uznała, że skoro osoba sprawnie chodzi i porusza rękami, większość czynności wykonuje samodzielnie – i pominęła wymiar komunikacyjny. Wskaż czynności, w których bez osoby przekazującej informacje albo technologii osoba czynności nie wykona, i powołaj się na definicję wsparcia przy niepełnosprawności sensorycznej. Wzór: [wniosek o ponowne rozpatrzenie](https://bezzbywania.pl/wzory/wniosek-o-ponowne-rozpatrzenie/).

## Lista kontrolna {#lista}

- Zgłoś we wniosku potrzebę tłumacza PJM/SJM lub innej formy komunikacji na ocenie – i sprawdź, czy WZON go zapewni.
- Opisz, w których czynnościach komunikacja wymaga pośrednika: rozmowa z lekarzem, w urzędzie, w sklepie, telefon.
- Wskaż, czy aparat słuchowy lub implant **w pełni** wyrównuje słyszenie. Jeśli nie – wytyczne pozwalają uwzględnić wsparcie (technologie wyrównujące tylko wtedy, gdy nie wyrównują w pełni).
- Zbierz dokumenty z poradni foniatrycznej/audiologicznej oraz opinię nauczyciela lub terapeuty, jeśli są.
- Jeśli ocena odbyła się bez tłumacza i nie zrozumiałeś pytań – napisz to we wniosku o ponowne rozpatrzenie. To może być naruszenie prawa do czynnego udziału w postępowaniu.

## Częste pytanie {#pytanie}

**Czy osoba głucha może dostać 70 punktów?**
Nie mamy danych o wynikach osób głuchych (WZON nie publikuje ich w podziale na rodzaj niepełnosprawności). Z samego sposobu liczenia wynika jednak, że jeśli ograniczenia dotyczą głównie kilku czynności komunikacyjnych, trudno zebrać 70 punktów z 25 czynności. Przy dodatkowych schorzeniach (wzroku, ruchu, intelektualnych, psychicznych) obraz jest inny – przy kilku rodzajach niepełnosprawności przyjmuje się wyższe współczynniki. Sprawdź orientacyjnie w [kalkulatorze](https://bezzbywania.pl/kalkulator/).

## Źródła {#zrodla}

- [Odpowiedź MRPiPS na interpelację nr 16101 (PDF)](https://api.sejm.gov.pl/sejm/term10/interpellations/attachment/ATTDUNHHL/i16101-o1.pdf)
- [Wytyczne Pełnomocnika z 11.12.2024 r.](https://www.gov.pl/attachment/ca95b4e9-1a2f-48ee-8c65-5fef752f83f7)
- [Odpowiedź MRPiPS na zapytanie nr 3553 (PDF)](https://api.sejm.gov.pl/sejm/term10/interpellations/attachment/ATTDWWJ4T/z03553-o1.pdf)
- [Rozporządzenie w sprawie ustalania poziomu potrzeby wsparcia (Dz.U. 2023 poz. 2581), § 11](https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20230002581)

---
Źródło: https://bezzbywania.pl/artykuly/gluchzi-i-niedoslyszacy/ (Bez Zbywania, aktualizacja 27.10.2026). To nie jest porada prawna.