# Osoba na wózku inwalidzkim: jak WZON powinien ocenić poruszanie się i inne czynności

„Jeździ sam na wózku, więc się porusza” – takie rozumowanie prowadzi do zaniżenia. Według samych wytycznych Pełnomocnika osoba na wózku napędzanym własnymi rękami wymaga w poruszaniu się wsparcia pełnego.


## Wózek = wsparcie, nie samodzielność {#wozek}

Rozporządzenie definiuje wsparcie pełne jako całkowite wyręczenie przez inną osobę **albo konieczność całkowitej kompensacji funkcji organizmu przez technologie wspomagające** (§ 11 ust. 5 pkt 3). Wytyczne Pełnomocnika z 11.12.2024 r. podają wprost przykład: osoba, która nie jest zdolna chodzić i stale porusza się na wózku napędzanym siłą własnych rąk, wymaga **pełnego wsparcia** w czynnościach 2 (poruszanie się w znanym środowisku) i 3 (w nieznanym środowisku), bo wózek całkowicie kompensuje utraconą zdolność chodzenia.

Wytyczne wymieniają wózek, chodzik, kule, protezę, cewnik, stomię, dostosowanie łazienki i mieszkania jako technologie **kompensujące**, które uzasadniają ustalenie wsparcia, jeśli warunkują wykonanie czynności.

## Kiedy wsparcie szczególne {#szczegolne}

Wytyczne podają przykład wsparcia szczególnego: osoba stale poruszająca się wyłącznie na wózku, który **musi pchać inna osoba** – bo mimo kompensacji przez wózek dochodzi jeszcze wsparcie osobowe. Rozporządzenie zalicza do wsparcia szczególnego także konieczność stosowania technologii podtrzymujących lub całkowicie kompensujących podstawowe funkcje organizmu (§ 11 ust. 5 pkt 4). Jeżeli osoba nie przesiądzie się sama, wymaga podnośnika lub dwóch osób – opisz to.

## Głosy krytyczne {#krytyka}

W zapytaniu poselskim nr 2986 sygnalizowano, że zaniżanie punktów dotyczy także osób „poruszających się na aktywnych wózkach”. RPO w wystąpieniu z 19.11.2025 r. pytał Pełnomocnika o zasady oceny tej grupy. Prawo.pl relacjonowało, że według pracowników WZON od grudnia 2024 r. zmieniono kierunek oceny m.in. dla osób na wózkach aktywnych.

## Czynności poza mobilnością {#czynnosci}

Osoba na wózku często słyszy, że „poza chodzeniem wszystko robi sama”. Sprawdź uczciwie każdą czynność:

- **1 – zmiana pozycji ciała**: przesiadanie wózek–łóżko–toaleta–wanna, obracanie się w nocy (profilaktyka odleżyn).
- **4 – sięganie i chwytanie**: górne półki, podłoga, ograniczony zasięg; przy uszkodzeniach szyjnych – ręce.
- **5 – transport**: niski transport, rampy, przesiadki, pociąg bez asysty.
- **12, 14 – mycie, pielęgnacja**: wanna, stopy, skóra w miejscach ucisku.
- **16 – toaleta**: przesiadanie, cewnikowanie, stomia, wypróżnienia.
- **17 – ubieranie**: wytyczne podają przykład: osoba na wózku, która nie zakłada ubrań na dolną część ciała, odzieży wierzchniej i butów – wsparcie częściowe „często”. Jeśli dzieje się to przy każdym ubieraniu – to raczej „zawsze”.
- **26, 27, 28 – zakupy, gotowanie, dom**: blaty, kuchenka, pranie, sprzątanie.
- **31 – urzędy**: bariery architektoniczne.

## Częstotliwość: „zawsze”, gdy bez wózka nie ma czynności {#czestotliwosc}

Wytyczne opisują „zawsze” jako sytuację, gdy wsparcie musi być udzielane w każdej sytuacji wykonywania czynności i nie ma możliwości wykonania jej bez wsparcia osobowego lub sprzętowego. Osoba, która nie chodzi, w czynnościach 2 i 3 spełnia tę definicję przy każdym przemieszczaniu się.

## Odwołanie {#odwolanie}

Jeżeli w decyzji w czynności 2 lub 3 widzisz wsparcie częściowe albo częstotliwość niższą niż „zawsze” u osoby, która nie chodzi – zacytuj definicję z § 11 ust. 5 pkt 3 rozporządzenia i przykład z wytycznych (które WZON stosuje). Przy pozostałych czynnościach skup się na tych, które realnie wchodzą do [25 najwyższych](https://bezzbywania.pl/artykuly/top-25-na-czym-sie-skupic/).

## Lista kontrolna {#lista}

- Opisz, czy wózek jest napędzany samodzielnie, czy ktoś musi go pchać – to granica między wsparciem częściowym/pełnym a szczególnym (wytyczne).
- Wypisz bariery w domu i wokół: schody, brak windy, próg, wąskie drzwi łazienki – i kto pomaga je pokonać.
- Opisz przesiadanie się: łóżko–wózek, wózek–toaleta, wózek–samochód. Kto pomaga, ile razy dziennie.
- Uwzględnij czynności, w których wózek nie pomaga: sięganie po rzeczy wysoko, zakupy, przygotowanie posiłku, sprzątanie.
- Opisz sprzęt: podnośnik, rampa, uchwyty, krzesło prysznicowe – każda technologia kompensująca uzasadnia wsparcie.
- Dołącz dokumenty z rehabilitacji i zlecenia na wyroby medyczne.

## Częste pytanie {#pytanie}

**Mąż świetnie radzi sobie na wózku w domu przystosowanym pod niego. Czy to „samodzielnie”?**
Nie. Przystosowana łazienka, podjazd czy winda to według wytycznych technologie kompensujące – ich użycie oznacza wsparcie, a nie samodzielność. Dopiero technologie, które w pełni wyrównują ograniczenie (np. okulary u osoby słabowidzącej), mogą uzasadniać ocenę „samodzielnie”.

## Źródła {#zrodla}

- [Rozporządzenie w sprawie ustalania poziomu potrzeby wsparcia (Dz.U. 2023 poz. 2581), § 11 ust. 5](https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20230002581)
- [Wytyczne Pełnomocnika z 11.12.2024 r.](https://www.gov.pl/attachment/ca95b4e9-1a2f-48ee-8c65-5fef752f83f7)
- [Zapytanie nr 2986 (leniwyposel.pl)](https://leniwyposel.pl/interpelacje/zapytania/2986/)
- [RPO do Pełnomocnika, 19.11.2025 r. (PDF)](https://bip.brpo.gov.pl/sites/default/files/2025-11/Do_Pelnomocnika_ozn_ustalanie_poziomu_wsparcia_19_11_2025.pdf)
- [Prawo.pl – nad jakimi zmianami będzie pracować MRPiPS](https://www.prawo.pl/kadry/swiadczenie-wspierajace-nad-jakimi-zmianami-bedzie-pracowalomrpips,535571.html)

---
Źródło: https://bezzbywania.pl/artykuly/osoby-na-wozku/ (Bez Zbywania, aktualizacja 27.10.2026). To nie jest porada prawna.