# Schizofrenia, depresja i inne choroby psychiczne: jak pokazać potrzebę wsparcia

Osoba z schizofrenią czy ciężką depresją potrafi umyć się, ugotować, zapłacić rachunek – ale bez kogoś, kto ją zmobilizuje, nie robi tego tygodniami. Rozporządzenie nazywa to wprost: stymulacja do zainicjowania czynności jest wsparciem.


## Jak przepisy ujmują niepełnosprawność psychiczną {#przepisy}

Przy niepełnosprawności psychicznej skład ocenia m.in. **wolę i świadomość** wykonywania czynności, zdolność do podejmowania racjonalnych decyzji, dostosowania zachowania do norm społecznych oraz rozumienia znaczenia i konsekwencji czynności (§ 11 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia).

**Wsparcie towarzyszące** przy niepełnosprawności psychicznej oznacza konieczność **stymulacji osoby w celu zainicjowania** czynności (z przygotowaniem potrzebnych rzeczy lub bez) albo instruowania, by zapobiec niebezpiecznym następstwom zachowań (§ 11 ust. 5 pkt 1 lit. d). Ponadto pierwszym elementem oceny każdej czynności jest zdolność do „świadomego i samodzielnego zainicjowania” jej wykonania (§ 10 ust. 1 pkt 1).

Wniosek: „mogłaby, ale nie chce” przy chorobie psychicznej to często **objaw** (abulia, apatia, lęk, urojenia), a nie wybór.

## Czynności kluczowe {#czynnosci}

- **10 – koncentrowanie się na czynności**: przerywanie, rozproszenie, spowolnienie.
- **12–14, 17 – higiena, ubieranie**: zaniedbanie w okresach pogorszenia, potrzeba namawiania i przypominania.
- **15, 19 – zdrowie i leki**: odstawianie leków, brak wglądu, nieprzychodzenie na wizyty, iniekcje długodziałające podawane w poradni.
- **20 – wybory i decyzje**: decyzje pod wpływem objawów (urojenia, mania).
- **21 – pozostawanie samemu**: ryzyko samobójcze, samookaleczenia, zaniedbanie.
- **22, 24, 25 – kontakty i relacje**: izolacja, lęk społeczny, podejrzliwość.
- **23 – kontrolowanie zachowań i emocji**: pobudzenie, agresja, impulsywność. Zachowania niebezpieczne mogą uzasadniać **wsparcie szczególne**.
- **29, 31 – finanse, urzędy**: niepłacenie rachunków, zadłużanie się w manii, lęk przed urzędem.
- **32 – rozkład dnia**: odwrócony rytm dobowy, całodzienne leżenie.

## Zmienność choroby {#zmiennosc}

Choroby psychiczne mają okresy remisji i zaostrzeń. Ocena w „dobrym” okresie zaniża wynik. Pokaż:

- ile hospitalizacji było w ostatnich latach (karty informacyjne),
- jak długo trwają okresy pogorszenia i jak często się zdarzają,
- że nawet w remisji potrzebna jest kontrola leczenia i stymulacja.

Częstotliwość według wytycznych: „czasami” to sytuacje rzadkie, „często” – systematyczne. Jeżeli wsparcie jest potrzebne stale, z przerwami tylko w najlepszych tygodniach – to co najmniej „bardzo często”. Więcej: [częstotliwość wsparcia](https://bezzbywania.pl/artykuly/czestotliwosc-wsparcia-czasami-czesto-zawsze/).

## Przykłady z sądów {#sady}

- **SR Katowice-Zachód, VII U 123/25** – mężczyzna m.in. z depresją i nerwicą, leczony psychiatrycznie, z zaburzeniami pamięci: WZON 36 punktów (z zerami m.in. przy rozmowie i koncentracji), sąd 90 punktów na podstawie zeznań świadków.
- **SR w Rybniku, V U 220/25** – kobieta ze spondyloartropatią i chorobą psychiczną: WZON dał 0 w czynności 22 (nawiązywanie kontaktów), biegła psycholog oceniła ją na 1,6; odwołanie uwzględniono jednak tylko w niewielkim zakresie. To przypomina, że w sądzie decydujące bywają opinie biegłych – trzeba je czytać i zgłaszać zastrzeżenia.

## Wysłuchanie opiekuna {#opiekun}

Przy schizofrenii i innych zaburzeniach psychotycznych urzędowy kwestionariusz samooceny przewiduje, że osoba może nie być w stanie samodzielnie odpowiedzieć na pytania. To uzasadnia [wniosek o przesłuchanie opiekuna](https://bezzbywania.pl/wzory/wniosek-o-przesluchanie-opiekuna/). Jeżeli osoba ma kuratora, asystenta zdrowienia, opiekę środowiskową z centrum zdrowia psychicznego – ich opinia o funkcjonowaniu jest cennym dowodem.

## Dokumenty {#dokumenty}

Zaświadczenie psychiatry o przebiegu choroby i funkcjonowaniu (nie tylko kod rozpoznania), karty informacyjne z hospitalizacji, opinia psychologa, informacje z ŚDS lub oddziału dziennego, [dzienniczek](https://bezzbywania.pl/artykuly/dzienniczek-funkcjonowania/).

## Najczęstsze pytania rodzin {#pytania}

**Brat na ocenie powiedział, że „wszystko robi sam”. Co mogę zrobić?**
Brak wglądu w chorobę jest częścią obrazu wielu zaburzeń psychicznych. Zgłoś na ocenie i na piśmie, że chcesz przekazać informacje jako opiekun faktyczny (§ 6 ust. 6 i 8 rozporządzenia). Poproś lekarza psychiatrę o zaświadczenie, które wprost opisze brak krytycyzmu i jego skutki dla codziennego funkcjonowania.

**Czy hospitalizacja psychiatryczna wpływa na świadczenie?**
Szpital psychiatryczny nie jest wymieniony w art. 5 ustawy o świadczeniu wspierającym wśród miejsc wyłączających świadczenie. Pobyty w szpitalu to też ważny dowód zmienności i ciężkości choroby – dołącz karty informacyjne.

**Siostra jest stabilna na lekach. Czy to znaczy, że nie potrzebuje wsparcia?**
Leki to według wytycznych technologia wyrównująca – uzasadnia wsparcie, jeśli nie wyrównuje funkcjonowania w pełni. Opisz też, kto pilnuje przyjmowania leków: jeśli bez przypominania i kontroli leczenie by się urwało, to jest wsparcie w czynności „Stosowanie zalecanych środków terapeutycznych”.

## Źródła {#zrodla}

- [Rozporządzenie w sprawie ustalania poziomu potrzeby wsparcia (Dz.U. 2023 poz. 2581), § 10, § 11](https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20230002581)
- [Wyrok SR Katowice-Zachód, VII U 123/25 (SAOS)](https://www.saos.org.pl/judgments/content/549314.html)
- [Wyrok SR w Rybniku, V U 220/25 (SAOS)](https://www.saos.org.pl/judgments/content/551667.html)
- [Wzór kwestionariusza PPW-K (Dz.U. 2023 poz. 2732)](https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20230002732)

---
Źródło: https://bezzbywania.pl/artykuly/schizofrenia-i-choroby-psychiczne/ (Bez Zbywania, aktualizacja 27.10.2026). To nie jest porada prawna.