DPS, ZOL, prywatny dom opieki a świadczenie wspierające
Rodzina, która płaci kilka tysięcy złotych miesięcznie za prywatny dom opieki, słyszy z ZUS: „nie przysługuje”. Sądy coraz częściej mówią co innego.
Przepis
Świadczenie wspierające nie przysługuje, jeżeli osoba została umieszczona w domu pomocy społecznej, rodzinnym domu pomocy, zakładzie opiekuńczo-leczniczym, zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym, placówce zapewniającej całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku (o której mowa w przepisach o pomocy społecznej), zakładzie karnym, zakładzie poprawczym, areszcie śledczym albo schronisku dla nieletnich (art. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniu wspierającym).
ZUS w praktyce odmawia świadczenia także osobom w prywatnych domach opieki działających na podstawie zezwolenia wojewody, uznając je za „placówki zapewniające całodobową opiekę”.
Co orzekły sądy
- SA w Krakowie, III AUa 830/25 (28.07.2026) – kobieta z 95 pkt, od 2022 r. w prywatnym pensjonacie, za który płaci w całości. ZUS uchylił świadczenie, sąd okręgowy oddalił odwołanie. Sąd apelacyjny zmienił wyrok i przyznał świadczenie od stycznia 2024 r. do czerwca 2031 r.
- SA w Krakowie, III AUa 1035/25 (15.07.2026) – kobieta z otępieniem, ubezwłasnowolniona, 99 pkt, w prywatnej placówce. Sąd okręgowy przyznał świadczenie, odwołując się do celu ustawy (częściowe pokrycie wydatków na szczególne potrzeby) i art. 69 Konstytucji; sąd apelacyjny oddalił apelację ZUS.
- SO w Łodzi, VIII U 2140/26 – ZUS odmówił, bo kobieta przebywa w domu opieki na zasadzie pełnej odpłatności. Sąd zmienił decyzję i przyznał świadczenie: pobyt w placówce prywatnej na podstawie umowy cywilnej, bez finansowania publicznego, nie może przemawiać przeciwko świadczeniu.
- SO w Szczecinie, VI U 1800/25 (2.06.2026) – kobieta ze znacznym stopniem niepełnosprawności w prywatnym ośrodku (opłata 6 400 zł miesięcznie, działającym na podstawie zezwolenia). Sąd zmienił decyzję ZUS i przyznał świadczenie.
Argumentacja sądów (parafraza): wyłączenie z art. 5 ma zapobiegać podwójnemu finansowaniu ze środków publicznych – osoba w DPS ma pokryte koszty pobytu w dużej mierze z publicznych pieniędzy. Przy pełnej, prywatnej odpłatności takiego zbiegu nie ma, a świadczenie pomaga pokryć właśnie te koszty.
To nie jest jeszcze jednolita linia orzecznicza ani zmiana przepisów – ZUS nadal może odmawiać. Ale masz mocne argumenty do odwołania.
Jeśli ZUS odmówił
- Odwołanie od decyzji ZUS (nie WZON) do sądu okręgowego – miesiąc od doręczenia, za pośrednictwem ZUS.
- Dołącz umowę z placówką, dowody płatności, informację, że pobyt nie jest finansowany przez gminę ani NFZ.
- Powołaj wyroki wymienione wyżej.
- Rozważ pełnomocnika – w sprawach krakowskich sądy zasądzały od ZUS koszty zastępstwa.
DPS i ZOL publiczne
W DPS (skierowanie przez gminę, odpłatność do 70% dochodu, resztę dopłaca rodzina lub gmina) oraz w ZOL finansowanym przez NFZ wyłączenie z art. 5 zwykle będzie stosowane. Krótkie pobyty – np. w szpitalu – nie są wymienione w art. 5. Jeżeli osoba wraca z DPS do domu, może ponownie ubiegać się o świadczenie.
Ocena w placówce
Jeśli osoba mieszka w prywatnym domu opieki, ocena WZON może odbyć się w tym miejscu (zgoda na ocenę w miejscu pobytu we wniosku). Personel placówki może być cennym źródłem informacji o codziennym funkcjonowaniu – poproś o pisemną opinię.
Najczęstsze pytania
Mama jest w prywatnym domu opieki tylko kilka miesięcy w roku. Co wtedy? Przepis mówi o osobie „umieszczonej” w placówce. Ustawa nie określa minimalnego czasu pobytu. Zachowaj dokumenty pokazujące, kiedy i na jakich zasadach mama przebywa w placówce, a kiedy w domu – i opisz to we wniosku do ZUS.
Czy WZON może odmówić oceny, bo osoba jest w domu opieki? Art. 5 dotyczy świadczenia wypłacanego przez ZUS, a nie decyzji o poziomie potrzeby wsparcia. Decyzja WZON ma znaczenie także dla innych uprawnień i na przyszłość.
Czy świadczenie można przeznaczyć na opłatę za dom opieki? Świadczenie jest pieniędzmi osoby z niepełnosprawnością i ustawa nie wskazuje, na co ma być wydane. Sądy w sprawach prywatnych placówek podkreślały właśnie to, że pomaga ono pokryć koszty opieki.
Źródła
- Ustawa o świadczeniu wspierającym (t.j. Dz.U. 2026 poz. 873), art. 5
- Wyrok SA w Krakowie, III AUa 830/25 (SAOS)
- Wyrok SA w Krakowie, III AUa 1035/25 (SAOS)
- Wyrok SO w Łodzi, VIII U 2140/26 (SAOS)
- Wyrok SO w Szczecinie, VI U 1800/25 (SAOS)
- MRPiPS – świadczenie wspierające krok po kroku
Czytaj dalej
Sprawdź swoje punkty. Kalkulator policzy wynik według wzoru z rozporządzenia (25 najwyższych iloczynów) i porówna go z decyzją komisji. Działa tylko w Twojej przeglądarce – nic nie jest wysyłane.