Nieprawidłowości przy ustalaniu poziomu potrzeby wsparcia – co ustalili NIK, RPO i sądy

Jeśli masz wrażenie, że punkty w Waszej decyzji nie mają nic wspólnego z rzeczywistością – nie jesteś sam. Problemy z ocenami WZON opisali Rzecznik Praw Obywatelskich, Najwyższa Izba Kontroli, posłowie w interpelacjach, sądy i media. Zebraliśmy to w jednym miejscu, ze źródłami, żebyś mógł się na nie powołać we własnym piśmie.

Uczciwie: poniższe fakty pokazują problemy systemowe, ale nie przesądzają o Twojej sprawie. W piśmie zawsze opisuj konkretne czynności i konkretne trudności – a te materiały dodawaj jako wzmocnienie argumentu.

„Limit 75+” z wytycznych z 11.12.2024 r.

Wytyczne Pełnomocnika Rządu dla specjalistów przewidują, że u osób po 75. roku życia „wymagających wsparcia swojego z racji swojego wieku” w dziewięciu czynnościach – 3, 5, 9, 11, 20, 25, 26, 28 i 31 – „możliwe jest ustalanie maksymalnego rodzaju wymaganego wsparcia na poziomie: wsparcia częściowego oraz maksymalnej częstotliwości wymaganego wsparcia na poziomie: często” (wytyczne, PDF). W punktach to najwyżej 2,700 zamiast 4,000 za czynność, czyli teoretycznie do 11,7 pkt mniej (wyliczenie własne; realna strata zależy od tego, które czynności wchodzą do 25 najwyższych).

Ślad w decyzji: seria wartości 2,700 w pozycjach 3, 5, 9, 11, 20, 25, 26, 28, 31. Według MRPiPS do 16.02.2026 r. wydano 306 841 decyzji dla osób 75+ – to 45,5% wszystkich (odpowiedź na interpelację 14985).

Relacje opisywane w mediach (zanonimizowane, parafraza):

Córka 90-latki z chorobą Alzheimera i niepełnosprawnością ruchową przeczytała w decyzji, że matka porusza się w nieznanym środowisku sprawniej niż w znanym; na ponownej ocenie usłyszała, że to skutek odgórnego ograniczenia dla 75+ (Infor.pl, 8.06.2026).
Sędzia opisała bliską 90-letnią osobę po udarze, z otępieniem: 92 pkt w 2024 r., 81 pkt w 2025 r. – jakby „odzyskała” sprawność m.in. w poruszaniu się w nieznanym środowisku i w transporcie (GazetaPrawna, 27.04.2026).
Osoba obłożnie chora, bez kontaktu, z bezwładem czterech kończyn miała w tych dziewięciu czynnościach punktację ograniczoną; urzędnicy WZON potwierdzili redakcji, że wytyczne wskazują pozycje z ograniczoną punktacją (Prawo.pl, 4.11.2025).

Co mówi sąd: Sąd Okręgowy w Radomiu (VI Ua 6/26, 20.08.2026) oddalił apelację WZON w sprawie 88-latki (WZON 81 pkt, sąd 90 pkt). Wiek to „kontekst oceny funkcjonalnej”, a nie „podstawa do tworzenia odrębnej skali punktowej”; wytyczne „nie stanowi[ą] źródła powszechnie obowiązującego prawa i nie mogą modyfikować przesłanek wynikających z ustawy i rozporządzenia ani wprowadzać dodatkowych ograniczeń wpływających na możliwą do uzyskania liczbę punktów” (SAOS). Szczegóły: seniorzy 75+ i wytyczne.

Niewidomi, głusi, osoby na wózkach aktywnych

Te same wytyczne podają przykłady, które w praktyce obniżają ocenę osób z niepełnosprawnością sensoryczną i ruchową: osoba niewidoma, która rzadko wychodzi, przy myciu całego ciała i zmianie pozycji – wsparcie towarzyszące „czasami”; osoba na wózku napędzanym rękami przy czynnościach 2 i 3 – najwyżej wsparcie pełne; osoba głucha przy przekazywaniu informacji – częściowe „bardzo często” (wytyczne). Wytyczne mówią też, że wsparcie pełne przysługuje tylko wtedy, gdy osoba nie wykona żadnego aspektu czynności.

Według urzędników WZON cytowanych przez Prawo.pl od grudnia 2024 r. kierunek oceny zmieniono i wytyczne dotyczą m.in. osób 75+, na wózkach aktywnych, niewidomych i głuchych (Prawo.pl). Petycja 110/2025 zarzuca „pozaprawne wprowadzenie limitu 76 punktów” dla osób niewidomych w drodze wewnętrznych zaleceń BON (treść petycji i odpowiedź, gov.pl). Nie mamy dokumentu, który potwierdzałby istnienie takiego limitu – to zarzut autorów petycji. Odpowiedź Pełnomocniczki opisuje przepisy i nie odnosi się do niego wprost.

Czytelniczka Infor.pl, całkowicie niewidoma, ze znacznym stopniem i naruszoną sprawnością ruchową, otrzymała 61 pkt; pisze, że wiele osób nie odwołuje się ze strachu przed obniżką (Infor.pl, 2.04.2025).

Rzecznik Praw Obywatelskich

6.06.2024 – wystąpienie w sprawie przewlekłości postępowań; obywatel ma prawo do rozstrzygnięcia w rozsądnym terminie (PDF).
19.11.2025, sygn. III.7064.445.2025.MKA – wystąpienie do Pełnomocnika: wytyczne nie są prawem powszechnie obowiązującym, wprowadzają odmienne zasady dla osób 75+ bez podstawy prawnej, a wnioskodawca nie zna kryteriów, według których jest oceniany (parafraza). RPO prosi o modyfikację wytycznych i pyta o zasady dla osób głuchych, niewidomych i na wózkach aktywnych (PDF, omówienie OPS.pl).

Możesz poprosić RPO o pomoc w swojej sprawie – kontakt.

Najwyższa Izba Kontroli – Wielkopolska

NIK oceniła negatywnie orzekanie i ustalanie poziomu potrzeby wsparcia w Wielkopolsce (13.08.2025). Do końca 2024 r. tylko 25,7% wniosków zakończono decyzją (ok. 9,5 tys. z 37 tys.). Na początku 2025 r. czekało 23,7 tys. spraw, z czego ponad 69% po terminie. Uzasadnienia decyzji były lakoniczne i ogólnikowe; brakowało specjalistów; były bariery dostępności (NIK).

Lakoniczne uzasadnienie to argument w piśmie: art. 107 § 3 k.p.a. wymaga wyjaśnienia, dlaczego organ odmówił wiary dowodom. Jak czytać decyzję.

Obniżanie punktów po ponownym rozpatrzeniu

Ponowne rozpatrzenie to nowa ocena – w opisanych sprawach wynik spadał: 50 → 47 pkt (SR Szczecin-Centrum, IX U 989/25), 67 → 63 pkt (SR Wrocław, IV U 475/25), 86 → 81 pkt (SR Łomża, IV U 61/25). Infor.pl przytacza art. 139 k.p.a. (zakaz pogarszania sytuacji strony) i pisze, że od końca 2024 r. w mediach społecznościowych wiele osób skarży się na obniżki (Infor.pl). Kwestia, czy art. 139 k.p.a. ma tu zastosowanie, jest sporna. Jak się zabezpieczyć.

W sprawie z Katowic ten sam mężczyzna dostał 90 pkt (VI 2024), potem 36 pkt (I 2025), a po ponownym rozpatrzeniu 73 pkt – przy pogarszającym się stanie. Sąd ustalił 90 pkt i napisał, że taka metoda „nie daje żadnej gwarancji, że dokonana na tej podstawie ocena będzie obiektywna i miarodajna” (SAOS, VII U 123/25).

Opiekun pominięty przy ocenie osoby z otępieniem

Rozporządzenie przewiduje wywiad z osobą zainteresowaną, a gdy nie można od niej uzyskać informacji – od opiekuna faktycznego, co trzeba odnotować w opinii (§ 6 rozporządzenia). Ministerstwo w odpowiedzi na zapytanie 3553 (2026) napisało, że obecność osoby trzeciej jest „niewskazana”, ale dopuszczalna przy trudnościach w komunikacji, a specjalista powinien zaznaczyć w opinii, że informacje pochodzą od opiekuna (parafraza; PDF Sejm).

Jeśli osoba z demencją sama „odpowiadała” na pytania, a rodzina nie została wysłuchana mimo prośby, to zarzut naruszenia § 6 rozporządzenia i art. 7 i 77 k.p.a. Wzór wniosku o wysłuchanie opiekuna · demencja i Alzheimer.

Przewlekłość

Ustawowy termin to 3 miesiące. Według danych MRPiPS w 2024 r. wydano decyzje dla 45% wniosków. Najgłośniejsza sprawa: 17-letnia Hania z Łodzi, chora na raka kości, złożyła wniosek w lipcu 2025 r., ocenę zapowiedziano na wiosnę 2026 r., a zmarła 10.01.2026 r. (TVN24, Business Insider). WSA w Łodzi (II SAB/Łd 150/24) stwierdził bezczynność WZON z rażącym naruszeniem prawa i wymierzył grzywnę (Inforlex). Co zrobić, gdy WZON zwleka · statystyki oczekiwania.

Interpelacje i odpowiedzi ministerstwa

Interpelacja 8216 (2025) – przypadek mężczyzny po udarze z paraliżem części ciała, 52 pkt; w odpowiedzi dane o 213 100 decyzjach do końca 2024 r. (odpowiedź).
Zapytanie 2986 – sygnały, że zaniżanie dotyczy nie tylko osób 75+, ale też niewidomych i poruszających się na wózkach aktywnych; odpowiedź z 23.01.2026: standardy „jednakowe dla wszystkich” (odpowiedź).
Interpelacja 14985 – odpowiedź z 17.03.2026 potwierdza wytyczne z 11.12.2024 r. i podaje liczbę decyzji dla 75+ (odpowiedź).
Interpelacja 18236 – odpowiedź z 4.08.2026: materiały BON „nie stanowiły źródeł prawa powszechnie obowiązującego” i „nie mogły stanowić samodzielnej podstawy” decyzji (odpowiedź).
Zapytanie 3553 – obecność opiekuna przy ocenie (odpowiedź).

Treść wszystkich interpelacji: sejm.gov.pl.

Media

Oś czasu

Oś czasu: oficjalne stanowiska i kontrole
Data	Kto	Co
6.06.2024	Rzecznik Praw Obywatelskich	Wystąpienie w sprawie przewlekłości: czekanie liczone w miesiącach; przykład wnioskodawczyni, której termin oceny wyznaczono na 30 sierpnia, a która zmarła w kwietniu. PDF RPO
11.12.2024	Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych	Wytyczne dla specjalistów składów ustalających, w tym „limit 75+” w 9 czynnościach. PDF gov.pl
23.12.2024	MRPiPS (odp. na interpelację 6640)	Zapowiedź przeglądu działania ustawy i rekomendacji dla Rady Ministrów. PDF Sejm
24.03.2025	Prawo.pl	W 2024 r. wydano 210,8 tys. decyzji przy 471,3 tys. wniosków (45%); ministerstwo wymagało od wojewodów planów naprawczych. artykuł
25.03.2025	MRPiPS (odp. na interpelację 8216)	Do końca 2024 r.: 213 100 decyzji, w tym 152 058 z wynikiem co najmniej 70 pkt. PDF Sejm
8.08.2025	Petycja 110/2025	Apel o uczciwość przy ustalaniu poziomu potrzeby wsparcia dla osób niewidomych: zarzut nieformalnego „limitu 76 punktów” i obniżania punktów po ponownym rozpatrzeniu. Odpowiedź Pełnomocniczki (BON-IV.055.7.2025) opisuje przepisy. gov.pl
13.08.2025	Najwyższa Izba Kontroli	Kontrola w Wielkopolsce – ocena negatywna. NIK
16.10.2025	Rada Ministrów	Przyjęcie przeglądu i rekomendacji; MRPiPS zapowiada zmiany w ustalaniu poziomu potrzeby wsparcia. Prawo.pl
19.11.2025	Rzecznik Praw Obywatelskich (III.7064.445.2025.MKA)	Wytyczne nie są prawem powszechnie obowiązującym, a wprowadzają odmienne zasady dla osób 75+ bez podstawy prawnej. RPO pyta też o wytyczne dla osób głuchych, niewidomych i na wózkach aktywnych. PDF RPO
21.01.2026	Pełnomocniczka M. Nowak	W rozmowie z Niepelnosprawni.pl (parafraza): nie ma ukrytych zasad ani punktów z góry dla grup, wytyczne nie działają automatycznie, wiek nie decyduje o wyniku. Niepelnosprawni.pl
23.01.2026	MRPiPS (odp. na zapytanie 2986)	Standardy „jednakowe dla wszystkich”; ocena dotyczy niepełnosprawności, a nie wsparcia uzasadnionego wiekiem; trwa przegląd. PDF Sejm
17.03.2026	MRPiPS (odp. na interpelację 14985)	Potwierdzenie wytycznych z 11.12.2024 r.; 674 757 decyzji ogółem, w tym 306 841 dla osób 75+ (stan na 16.02.2026). PDF Sejm
23.06.2026	MRPiPS	Wniosek o wpis projektu nowelizacji ustawy o świadczeniu wspierającym do wykazu prac Rady Ministrów (m.in. skrócenie oczekiwania, eliminowanie niewłaściwego ustalania poziomu potrzeby wsparcia, nadzór). Brak daty wejścia w życie. GazetaPrawna
4.08.2026	MRPiPS (odp. na interpelację 18236)	Materiały BON miały „charakter szkoleniowy, informacyjny, organizacyjny i wyjaśniający”, „nie stanowiły źródeł prawa powszechnie obowiązującego” i „nie mogły stanowić samodzielnej podstawy” decyzji. PDF Sejm
20.08.2026	Sąd Okręgowy w Radomiu (VI Ua 6/26)	Wytyczne nie mogą wprowadzać dodatkowych ograniczeń liczby punktów; limit 75+ nie wynika z ustawy. SAOS

Na 27.10.2026 r. nie znaleźliśmy opublikowanej nowelizacji rozporządzenia zmieniającej sposób punktacji – zmiany są na etapie zapowiedzi i projektu ustawy.

Jak to wykorzystać w piśmie

Najpierw opisz konkretne czynności, w których ocena jest zaniżona – to jest rdzeń pisma (kalkulator zrobi zestawienie).
Jeśli widzisz 2,700 w czynnościach z „limitu 75+”, powołaj się na wyrok SO w Radomiu VI Ua 6/26, wystąpienie RPO z 19.11.2025 r. i odpowiedź MRPiPS na interpelację 18236.
Jeśli nie wysłuchano opiekuna osoby z otępieniem – § 6 rozporządzenia i odpowiedź na zapytanie 3553.
Jeśli uzasadnienie jest ogólnikowe – art. 107 § 3 k.p.a. i ustalenia NIK.

Wzór wniosku o ponowne rozpatrzenie Wzór odwołania do sądu Wygrane sprawy