Rodzaje niepełnosprawności · Opublikowano: 27.10.2026

Osoby niewidome i słabowidzące: jak walczyć o rzetelną ocenę WZON

Opracowanie: Bez Zbywania · Źródła i podstawy

Osoby niewidome należą do grup, które najgłośniej mówią o zaniżaniu punktów. Problem nie leży w tym, że brak wzroku „nie zasługuje” na świadczenie, tylko w tym, jak interpretowane są pojęcia „samodzielność” i „technologia wspomagająca”.

Co mówią wytyczne o osobach niewidomych

Wytyczne Pełnomocnika Rządu z 11.12.2024 r. posługują się przykładami dotyczącymi osób niewidomych:

• czynność 18 (jedzenie i picie) – osoba całkowicie niewidoma może wymagać wsparcia towarzyszącego polegającego na informacji, co ma na talerzu,
• czynności 1 (zmiana pozycji ciała) i 12 (mycie całego ciała) – osoba niewidoma, która rzadko wychodzi z domu, ma wymagać wsparcia towarzyszącego tylko „incydentalnie”, czyli czasami (gdy jest w hotelu lub u kogoś),
• czynność 3 (poruszanie się w nieznanym środowisku) – osoba niewidoma wymaga zawsze asysty innej osoby lub białej laski przy każdym wyjściu do nieznanego środowiska.

Te przykłady są interpretacją, nie przepisem. Ale w praktyce – jak relacjonowała Prawo.pl, powołując się na pracowników WZON – kierunek oceny zmienił się od grudnia 2024 r. m.in. dla osób niewidomych.

Petycja i głosy krytyczne

Do ministerstwa trafiła petycja (nr 110/2025, z 8.08.2025 r., opublikowana 13.11.2025 r.) – „Apel o uczciwość przy ustalaniu poziomu potrzeby wsparcia”. Jej autorzy zarzucali m.in. pozaprawne wprowadzenie limitu 76 punktów dla osób niewidomych w drodze wewnętrznych zaleceń oraz obniżanie punktów po wniosku o ponowne rozpatrzenie. W odpowiedzi Pełnomocniczka opisała obowiązujące przepisy i algorytm – nie potwierdziła istnienia limitu. Istnienia takiego limitu nie jesteśmy w stanie zweryfikować; przytaczamy go jako zarzut zawarty w petycji.

W zapytaniu poselskim nr 2986 wskazywano na sygnały, że zaniżanie dotyczy nie tylko seniorów, ale „także osób niewidomych”. Rzecznik Praw Obywatelskich w wystąpieniu z 19.11.2025 r. pytał Pełnomocnika m.in. o wytyczne dotyczące osób niewidomych i przypomniał, że wytyczne nie są prawem powszechnie obowiązującym.

Infor.pl opisał przypadek osoby całkowicie niewidomej z dodatkowym naruszeniem sprawności ruchowej (stopień znaczny na stałe), która dostała 61 punktów.

Argumenty do odwołania

1. Biała laska i aplikacje to technologia kompensująca. Rozporządzenie traktuje konieczność kompensacji funkcji przez technologię jako wsparcie (§ 11 ust. 5 pkt 2 i 3). Sam fakt, że osoba używa laski, czytnika ekranu czy aplikacji rozpoznającej banknoty, nie oznacza samodzielności – oznacza wsparcie.
2. „Czasami” to rzadkie sytuacje. Jeżeli trudność dotyczy każdego wyjścia, każdej wizyty w urzędzie, każdego zakupu – nie jest „czasami”.
3. Ocena w obcym środowisku. Osoba niewidoma funkcjonuje lepiej w swoim mieszkaniu, gdzie wszystko ma swoje miejsce. Czynności takie jak zakupy, transport, sprawy urzędowe, pieniądze, leki (odczytanie ulotki, daty ważności) dotyczą świata zewnętrznego.
4. Wytyczne nie są prawem. Potwierdziło to ministerstwo (odpowiedź na interpelację 18236, 4.08.2026) i RPO.

Czynności, które warto szczegółowo opisać

• 3, 5 – poruszanie się poza domem, transport (przystanki, numery linii, przejścia bez sygnalizacji dźwiękowej),
• 6 – klasyfikacja bodźców wzrokowych (rozpoznawanie przeszkód, osób, zagrożeń),
• 11 – urządzenia i technologie (niedostępne aplikacje, terminale płatnicze, biletomaty),
• 14, 17 – pielęgnacja, ubieranie (dobór ubrań, plamy, kolory),
• 19 – leki (rozróżnianie opakowań, dawkowanie kropli),
• 26, 27, 28, 29, 31 – zakupy, gotowanie (bezpieczeństwo), dom, pieniądze, pisma urzędowe.

Opisuj przy każdej czynności także inne niepełnosprawności (ruchowe, słuchu, padaczkę) – liczy się najwyższy współczynnik rodzaju i częstotliwości (§ 11 ust. 10).

Dokumenty

Zaświadczenie okulisty z opisem ostrości i pola widzenia oraz – co ważniejsze – opis skutków dla codziennego funkcjonowania; opinia instruktora orientacji przestrzennej lub rehabilitacji podstawowej, jeśli osoba z niej korzystała; dzienniczek pokazujący, kto pomaga i jak często.

Źródła

• Wytyczne Pełnomocnika z 11.12.2024 r.
• Petycja 110/2025 dotycząca ustalania poziomu potrzeby wsparcia dla osób niewidomych (MRPiPS)
• Zapytanie nr 2986 (leniwyposel.pl)
• RPO do Pełnomocnika, 19.11.2025 r. (PDF)
• Infor.pl – opowieść o zaniżonych punktach dla osoby niepełnosprawnej
• Prawo.pl – nad jakimi zmianami będzie pracować MRPiPS
• Odpowiedź MRPiPS na interpelację 18236 (PDF)