Rodzaje wsparcia: towarzyszące, częściowe, pełne, szczególne
Rodzaj wsparcia mówi, na czym polega pomoc – od podpowiedzi po całkowite wyręczenie. Różnica w punktach między rodzajami jest mniejsza niż między częstotliwościami, ale błędna kwalifikacja potrafi kosztować kilka punktów.
Cztery rodzaje i ich współczynniki
| Rodzaj | Współczynnik | Na czym polega (skrót z § 11 ust. 5 rozporządzenia) |
|---|---|---|
| towarzyszące | 0,80 | podpowiadanie, instruowanie, stymulowanie, przygotowanie rzeczy, dostarczanie informacji |
| częściowe | 0,90 | współpraca przy wykonywaniu czynności, częściowa kompensacja technologią, współpraca dla zapobieżenia niebezpiecznym skutkom |
| pełne | 0,99 | całkowite wyręczenie albo całkowita kompensacja funkcji technologią |
| szczególne | 1,00 | jeden z powyższych rodzajów plus rozwiązania podtrzymujące funkcje życiowe albo zapewniające bezpieczeństwo przy zachowaniach niebezpiecznych, agresywnych, oporujących |
Wsparcie towarzyszące
Definicja zależy od rodzaju niepełnosprawności:
- fizyczna – stymulowanie lub instruowanie słowem albo gestem w trakcie samodzielnego wykonywania czynności, przygotowanie potrzebnych rzeczy,
- sensoryczna – dostarczenie informacji niezbędnych do wykonania czynności dostępnym kanałem (np. powiedzenie osobie niewidomej, co ma na talerzu),
- intelektualna – instruowanie, ukierunkowanie w decyzjach, wskazywanie kolejnych etapów, koordynowanie działań, instruowanie w celu zapobieżenia niebezpiecznym skutkom,
- psychiczna – stymulacja do zainicjowania czynności, instruowanie w celu zapobieżenia niebezpiecznym skutkom.
Przykłady: przypominanie o lekach i wydzielanie ich do pojemnika; podawanie ubrań w kolejności; mówienie „teraz spłucz”, „teraz wytrzyj ręce”; namawianie osoby w depresji do wstania i umycia się.
Uwaga na interpretację z wytycznych Pełnomocnika z grudnia 2024 r.: według nich samo towarzyszenie w trakcie czynności nie zawsze jest wsparciem. Rozporządzenie mówi jednak wyraźnie o stymulacji i instruowaniu „podczas” wykonywania czynności – jeśli bez Twoich podpowiedzi osoba czynności nie dokończy, to jest wsparcie.
Wsparcie częściowe
To współpraca – druga osoba fizycznie wykonuje część czynności albo pomaga ją wykonać: podtrzymuje przy wstawaniu, myje plecy i nogi, zapina guziki, kroi mięso. Częściowe jest też wtedy, gdy technologia częściowo kompensuje funkcję (np. balkonik, uchwyty, krzesło prysznicowe) albo gdy trzeba współpracować z osobą, żeby zapobiec niebezpiecznym skutkom jej zachowań.
Wsparcie pełne
Całkowite wyręczenie albo całkowita kompensacja funkcji przez technologię. Wytyczne Pełnomocnika podają tu przykład, który warto znać: osoba stale poruszająca się na wózku, którą napędza własnymi rękami, wymaga pełnego wsparcia w poruszaniu się w znanym i nieznanym środowisku – bo wózek całkowicie kompensuje utraconą zdolność chodzenia.
Jednocześnie wytyczne zawężają pełne wsparcie: jeżeli czynność ma kilka „aspektów” i osoba wykona choć jeden z nich, to według wytycznych maksymalnie przysługuje częściowe. To interpretacja, a nie przepis – rozporządzenie tak nie stanowi. Rzecznik Praw Obywatelskich (19.11.2025) i samo ministerstwo (odpowiedź na interpelację 18236, 4.08.2026) potwierdzili, że materiały Biura Pełnomocnika nie są źródłem prawa powszechnie obowiązującego i nie mogą być samodzielną podstawą decyzji.
Wsparcie szczególne
Najwyższy współczynnik. Wymaga połączenia jednego z rodzajów wsparcia z:
- technologią podtrzymującą lub całkowicie kompensującą podstawowe funkcje organizmu (np. sprzęt do wspomagania oddychania lub żywienia – zależnie od czynności), albo
- zapewnianiem bezpieczeństwa osoby lub innych, gdy osoba przejawia zachowania niebezpieczne, agresywne lub oporujące (częste przy autyzmie, otępieniu z zaburzeniami zachowania, niektórych chorobach psychicznych).
Jeśli przy myciu czy ubieraniu osoba się opiera, bije, ucieka, a opiekun musi ją zabezpieczać – mów o tym wprost i dokumentuj.
Technologia to nie samodzielność
Częsty błąd: „chodzi z balkonikiem, więc samodzielnie”. Rozporządzenie traktuje konieczność kompensacji funkcji przez technologię jako wsparcie (częściowe lub pełne). Wytyczne odróżniają technologie kompensujące (wózek, chodzik, kule, proteza, cewnik, stomia, dostosowanie łazienki) – które uzasadniają wsparcie – od wyrównujących (okulary, aparat słuchowy, pompa insulinowa, leki), które uzasadniają wsparcie tylko wtedy, gdy mimo ich stosowania funkcja nie jest w pełni wyrównana (np. osoba w aparacie nadal słabo słyszy).
Kilka niepełnosprawności
Przy kilku rodzajach niepełnosprawności bierze się najwyższy współczynnik rodzaju i najwyższy współczynnik częstotliwości (§ 11 ust. 10). Opisuj więc przy każdej czynności wszystkie przyczyny trudności – ruchowe, poznawcze, psychiczne i zmysłowe.
Źródła
- Rozporządzenie w sprawie ustalania poziomu potrzeby wsparcia (Dz.U. 2023 poz. 2581), § 11 ust. 5–10
- Wytyczne Pełnomocnika Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych z 11.12.2024 r.
- RPO do Pełnomocnika, 19.11.2025 r. (PDF)
- Odpowiedź MRPiPS na interpelację nr 18236 (PDF)
Czytaj dalej
Sprawdź swoje punkty. Kalkulator policzy wynik według wzoru z rozporządzenia (25 najwyższych iloczynów) i porówna go z decyzją komisji. Działa tylko w Twojej przeglądarce – nic nie jest wysyłane.