Rodzaje niepełnosprawności · Opublikowano: 27.10.2026

Choroba Parkinsona: jak pokazać WZON zmienność objawów

Opracowanie: Bez Zbywania · Źródła i podstawy

Rano po leku osoba z chorobą Parkinsona może przejść przez pokój i zapiąć guziki. Dwie godziny później – nie wstanie z fotela. Jeśli ocena trafi na dobry moment, punkty nie pokażą reszty dnia.

Dlaczego zmienność to klucz

Skład ustalający ocenia osobę „w jednym miejscu i czasie” (§ 6 ust. 1 rozporządzenia). Przy chorobie, w której sprawność zmienia się w ciągu godzin, jedno spotkanie łatwo daje obraz lepszy niż przeciętny dzień. Dlatego przy Parkinsonie szczególnie ważne są:

częstotliwość – jak często w ciągu doby i tygodnia trudność występuje,
czas – rozporządzenie każe ocenić zdolność do wykonania czynności „w standardowym czasie” (§ 10 ust. 1 pkt 2). Jeśli ubranie się trwa godzinę, czynność nie jest wykonywana samodzielnie w rozumieniu przepisów,
bezpieczeństwo – czynność wykonana z ryzykiem upadku nie jest wykonana „bezpiecznie”.

Jak to udokumentować

Dzienniczek z godzinami – zapisuj pory przyjmowania leków i to, kiedy pojawiały się okresy pogorszenia: zatrzymania chodu, sztywność, drżenie, ruchy mimowolne, upadki.
Zaświadczenie neurologa – z opisem fluktuacji, częstości upadków, zaburzeń połykania, mowy, funkcji poznawczych, a nie tylko z rozpoznaniem i listą leków.
Opinia fizjoterapeuty – równowaga, ryzyko upadku, czas wstawania.
Dokumenty zdarzeń – upadki z urazami, wizyty na SOR.

Na ocenie powiedz od razu: „Teraz jestem w lepszym okresie, lek działa od godziny. Za dwie godziny nie wstanę z krzesła bez pomocy”.

Czynności, w których najczęściej pojawia się problem

1 – zmiana pozycji ciała: wstawanie z łóżka i fotela, obracanie się w nocy.
2, 3 – poruszanie się: zatrzymania chodu w drzwiach i ciasnych przejściach, upadki, chodzenie po schodach.
4 – sięganie i chwytanie: drżenie, mikrografia, problemy z drobnymi przedmiotami.
7, 8 – komunikacja: cicha, niewyraźna mowa, spowolnienie odpowiedzi.
12–14, 17 – higiena i ubieranie: guziki, sznurowadła, golenie, kąpiel.
18 – jedzenie i picie: krojenie, rozlewanie, zakrztuszanie się.
19 – leki: ścisłe pory przyjmowania, pomyłki przy zaburzeniach poznawczych.
10, 20, 23 – koncentracja, decyzje, emocje: zaburzenia poznawcze, depresja, lęk, a u części osób objawy psychotyczne.

Kilka rodzajów niepełnosprawności

Choroba Parkinsona daje ograniczenia ruchowe, a często także poznawcze i psychiczne. Przy każdej czynności liczy się najwyższy współczynnik rodzaju wsparcia i najwyższy współczynnik częstotliwości spośród wszystkich rodzajów niepełnosprawności (§ 11 ust. 10). Opisuj więc nie tylko ruch, ale i pamięć, uwagę, nastrój.

Seniorzy

Większość osób z chorobą Parkinsona ma ponad 75 lat. Wytyczne Pełnomocnika ograniczają w tej grupie 9 czynności do 2,700 punktu, ale według samych wytycznych dotyczy to osób wymagających wsparcia „z racji swojego wieku”. Jeśli trudność wynika z choroby – to nie jest wsparcie „z racji wieku”. Zobacz seniorzy 75+.

Pogorszenie

Choroba postępuje. Gdy stan się pogorszy, możesz w każdym czasie złożyć wniosek o nową decyzję (art. 6b⁶ ust. 1 ustawy o rehabilitacji). Zobacz odwołanie czy nowy wniosek.

Lista kontrolna przed oceną

Zapisz godziny przyjmowania leków i godziny, w których leki przestają działać (fazy „off”).
Opisz zamrożenia chodu, upadki i sytuacje, w których ktoś musiał podać rękę lub przytrzymać – z datami.
Wypisz czynności, w których ruchy mimowolne (dyskinezy) przeszkadzają: jedzenie, picie, golenie, zapinanie guzików.
Zanotuj problemy z mową i połykaniem, jeśli występują – to wpływa na komunikację i spożywanie posiłków.
Jeśli są objawy poznawcze lub halucynacje – opisz je osobno; to może być druga podstawa oceny (przy kilku rodzajach niepełnosprawności przyjmuje się wyższe współczynniki, § 11 ust. 10).
Poproś neurologa o zaświadczenie opisujące wahania sprawności w ciągu dnia, a nie tylko diagnozę.
Jeśli ocena ma odbyć się o określonej porze, poproś, by członkowie składu zapytali o funkcjonowanie w najgorszej porze dnia.

Najczęstsze pytanie

Tata „ma dobre dni”. Czy wtedy wpiszą samodzielnie? Częstotliwość „czasami”, „często”, „bardzo często” właśnie po to istnieje, by uwzględnić zmienność. Dobry dzień nie oznacza zdolności do samodzielnego wykonywania czynności – liczą się sytuacje, w których wsparcie jest potrzebne, i to jak często występują. Zobacz częstotliwość wsparcia.

Źródła

Czytaj dalej

Sprawdź swoje punkty. Kalkulator policzy wynik według wzoru z rozporządzenia (25 najwyższych iloczynów) i porówna go z decyzją komisji. Działa tylko w Twojej przeglądarce – nic nie jest wysyłane.