Rodzaje niepełnosprawności · Opublikowano: 27.10.2026

Osoby głuche i niedosłyszące: ocena WZON, dane i argumenty

Opracowanie: Bez Zbywania · Źródła i podstawy

Dla wielu osób głuchych bariera nie dotyczy ciała, tylko komunikacji – a ta przenika prawie każdą czynność: od rozmowy z lekarzem, przez zakupy, po sprawy w urzędzie. Ocena musi to uwzględniać.

Dane

W odpowiedzi na interpelację nr 16101 (1.06.2026) ministerstwo podało, że według stanu na 31 marca 2026 r. wydano 27 786 decyzji ustalających poziom potrzeby wsparcia dla osób z symbolem przyczyny niepełnosprawności 03-L (zaburzenia głosu, mowy i choroby słuchu), z czego 10 512 (ok. 38%) z wynikiem poniżej 70 punktów. System nie rozróżnia osób głuchych od np. osób z zaburzeniami mowy w ramach tego symbolu.

Ministerstwo stwierdziło też, że standardy są jednakowe dla wszystkich i nie ma potrzeby stosowania osobnej skali dla konkretnych schorzeń.

Co mówią wytyczne

Wytyczne Pełnomocnika z grudnia 2024 r. podają przykład: w czynności 7 („przekazywanie informacji innym osobom”) osoba głucha będzie wymagała wsparcia częściowego bardzo często (3,420 punktu). Wytyczne odróżniają też technologie „wyrównujące” (np. aparat słuchowy) – które nie uzasadniają wsparcia, jeżeli w pełni wyrównują funkcję – od sytuacji, gdy mimo aparatu osoba nadal słabo słyszy. Wtedy wsparcie jest uzasadnione.

Jak opisać funkcjonowanie

Wsparcie towarzyszące przy niepełnosprawności sensorycznej to dostarczenie informacji dostępnym kanałem (§ 11 ust. 5 pkt 1 lit. b rozporządzenia). Tłumacz PJM, osoba przekazująca informacje, napisy – to wsparcie. Opisz konkretnie:

7, 8 – przekazywanie informacji, rozmowa: z kim osoba porozumiewa się samodzielnie (np. tylko z innymi osobami migającymi), a z kim nie (lekarz, urzędnik, sprzedawca). Czy zna polski język pisany na tyle, by porozumiewać się na kartce? Dla wielu głuchych od urodzenia polski jest drugim językiem.
6 – klasyfikacja bodźców: sygnały ostrzegawcze (alarm, klakson, dzwonek, płacz dziecka, wołanie).
5 – transport: komunikaty o zmianach, opóźnieniach, kontrola biletów.
15, 19 – zdrowie, leki: wizyta u lekarza, rejestracja telefoniczna, zrozumienie zaleceń.
11 – urządzenia: infolinie, weryfikacja głosowa w banku, wideoczaty bez tłumacza.
22, 24 – kontakty: poza środowiskiem głuchych.
29, 31 – finanse, sprawy urzędowe: rozumienie pism, rozmowa w okienku.

Jeżeli dochodzą zaburzenia równowagi, szumy uszne, zaburzenia mowy, inne niepełnosprawności – opisz je, bo liczy się najwyższy współczynnik (§ 11 ust. 10).

Na ocenie

Zgłoś wcześniej potrzebę tłumacza PJM lub innego sposobu komunikacji. Ministerstwo w odpowiedzi na zapytanie 3553 uznało obecność osoby wspierającej w komunikacji za zasadną i dopuszczalną zwłaszcza dla osób posługujących się polskim językiem migowym, systemem językowo-migowym lub sposobami komunikowania się osób głuchoniewidomych.
Jeśli tłumacz jest członkiem rodziny – niech tłumaczy, a nie odpowiada za osobę. Jego rolą jest komunikacja.
Gdy ocena odbywa się bez możliwości porozumienia, poproś o odnotowanie tego w protokole i rozważ zarzut naruszenia art. 7 i 77 KPA.

Odwołanie

Najczęstszy argument: komisja uznała, że skoro osoba sprawnie chodzi i porusza rękami, większość czynności wykonuje samodzielnie – i pominęła wymiar komunikacyjny. Wskaż czynności, w których bez osoby przekazującej informacje albo technologii osoba czynności nie wykona, i powołaj się na definicję wsparcia przy niepełnosprawności sensorycznej. Wzór: wniosek o ponowne rozpatrzenie.

Lista kontrolna

Zgłoś we wniosku potrzebę tłumacza PJM/SJM lub innej formy komunikacji na ocenie – i sprawdź, czy WZON go zapewni.
Opisz, w których czynnościach komunikacja wymaga pośrednika: rozmowa z lekarzem, w urzędzie, w sklepie, telefon.
Wskaż, czy aparat słuchowy lub implant w pełni wyrównuje słyszenie. Jeśli nie – wytyczne pozwalają uwzględnić wsparcie (technologie wyrównujące tylko wtedy, gdy nie wyrównują w pełni).
Zbierz dokumenty z poradni foniatrycznej/audiologicznej oraz opinię nauczyciela lub terapeuty, jeśli są.
Jeśli ocena odbyła się bez tłumacza i nie zrozumiałeś pytań – napisz to we wniosku o ponowne rozpatrzenie. To może być naruszenie prawa do czynnego udziału w postępowaniu.

Częste pytanie

Czy osoba głucha może dostać 70 punktów? Nie mamy danych o wynikach osób głuchych (WZON nie publikuje ich w podziale na rodzaj niepełnosprawności). Z samego sposobu liczenia wynika jednak, że jeśli ograniczenia dotyczą głównie kilku czynności komunikacyjnych, trudno zebrać 70 punktów z 25 czynności. Przy dodatkowych schorzeniach (wzroku, ruchu, intelektualnych, psychicznych) obraz jest inny – przy kilku rodzajach niepełnosprawności przyjmuje się wyższe współczynniki. Sprawdź orientacyjnie w kalkulatorze.

Źródła

Czytaj dalej

Sprawdź swoje punkty. Kalkulator policzy wynik według wzoru z rozporządzenia (25 najwyższych iloczynów) i porówna go z decyzją komisji. Działa tylko w Twojej przeglądarce – nic nie jest wysyłane.