Rodzaje niepełnosprawności · Opublikowano: 27.10.2026

Schizofrenia, depresja i inne choroby psychiczne: jak pokazać potrzebę wsparcia

Opracowanie: Bez Zbywania · Źródła i podstawy

Osoba z schizofrenią czy ciężką depresją potrafi umyć się, ugotować, zapłacić rachunek – ale bez kogoś, kto ją zmobilizuje, nie robi tego tygodniami. Rozporządzenie nazywa to wprost: stymulacja do zainicjowania czynności jest wsparciem.

Jak przepisy ujmują niepełnosprawność psychiczną

Przy niepełnosprawności psychicznej skład ocenia m.in. wolę i świadomość wykonywania czynności, zdolność do podejmowania racjonalnych decyzji, dostosowania zachowania do norm społecznych oraz rozumienia znaczenia i konsekwencji czynności (§ 11 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia).

Wsparcie towarzyszące przy niepełnosprawności psychicznej oznacza konieczność stymulacji osoby w celu zainicjowania czynności (z przygotowaniem potrzebnych rzeczy lub bez) albo instruowania, by zapobiec niebezpiecznym następstwom zachowań (§ 11 ust. 5 pkt 1 lit. d). Ponadto pierwszym elementem oceny każdej czynności jest zdolność do „świadomego i samodzielnego zainicjowania” jej wykonania (§ 10 ust. 1 pkt 1).

Wniosek: „mogłaby, ale nie chce” przy chorobie psychicznej to często objaw (abulia, apatia, lęk, urojenia), a nie wybór.

Czynności kluczowe

• 10 – koncentrowanie się na czynności: przerywanie, rozproszenie, spowolnienie.
• 12–14, 17 – higiena, ubieranie: zaniedbanie w okresach pogorszenia, potrzeba namawiania i przypominania.
• 15, 19 – zdrowie i leki: odstawianie leków, brak wglądu, nieprzychodzenie na wizyty, iniekcje długodziałające podawane w poradni.
• 20 – wybory i decyzje: decyzje pod wpływem objawów (urojenia, mania).
• 21 – pozostawanie samemu: ryzyko samobójcze, samookaleczenia, zaniedbanie.
• 22, 24, 25 – kontakty i relacje: izolacja, lęk społeczny, podejrzliwość.
• 23 – kontrolowanie zachowań i emocji: pobudzenie, agresja, impulsywność. Zachowania niebezpieczne mogą uzasadniać wsparcie szczególne.
• 29, 31 – finanse, urzędy: niepłacenie rachunków, zadłużanie się w manii, lęk przed urzędem.
• 32 – rozkład dnia: odwrócony rytm dobowy, całodzienne leżenie.

Zmienność choroby

Choroby psychiczne mają okresy remisji i zaostrzeń. Ocena w „dobrym” okresie zaniża wynik. Pokaż:

• ile hospitalizacji było w ostatnich latach (karty informacyjne),
• jak długo trwają okresy pogorszenia i jak często się zdarzają,
• że nawet w remisji potrzebna jest kontrola leczenia i stymulacja.

Częstotliwość według wytycznych: „czasami” to sytuacje rzadkie, „często” – systematyczne. Jeżeli wsparcie jest potrzebne stale, z przerwami tylko w najlepszych tygodniach – to co najmniej „bardzo często”. Więcej: częstotliwość wsparcia.

Przykłady z sądów

• SR Katowice-Zachód, VII U 123/25 – mężczyzna m.in. z depresją i nerwicą, leczony psychiatrycznie, z zaburzeniami pamięci: WZON 36 punktów (z zerami m.in. przy rozmowie i koncentracji), sąd 90 punktów na podstawie zeznań świadków.
• SR w Rybniku, V U 220/25 – kobieta ze spondyloartropatią i chorobą psychiczną: WZON dał 0 w czynności 22 (nawiązywanie kontaktów), biegła psycholog oceniła ją na 1,6; odwołanie uwzględniono jednak tylko w niewielkim zakresie. To przypomina, że w sądzie decydujące bywają opinie biegłych – trzeba je czytać i zgłaszać zastrzeżenia.

Wysłuchanie opiekuna

Przy schizofrenii i innych zaburzeniach psychotycznych urzędowy kwestionariusz samooceny przewiduje, że osoba może nie być w stanie samodzielnie odpowiedzieć na pytania. To uzasadnia wniosek o przesłuchanie opiekuna. Jeżeli osoba ma kuratora, asystenta zdrowienia, opiekę środowiskową z centrum zdrowia psychicznego – ich opinia o funkcjonowaniu jest cennym dowodem.

Dokumenty

Zaświadczenie psychiatry o przebiegu choroby i funkcjonowaniu (nie tylko kod rozpoznania), karty informacyjne z hospitalizacji, opinia psychologa, informacje z ŚDS lub oddziału dziennego, dzienniczek.

Najczęstsze pytania rodzin

Brat na ocenie powiedział, że „wszystko robi sam”. Co mogę zrobić? Brak wglądu w chorobę jest częścią obrazu wielu zaburzeń psychicznych. Zgłoś na ocenie i na piśmie, że chcesz przekazać informacje jako opiekun faktyczny (§ 6 ust. 6 i 8 rozporządzenia). Poproś lekarza psychiatrę o zaświadczenie, które wprost opisze brak krytycyzmu i jego skutki dla codziennego funkcjonowania.

Czy hospitalizacja psychiatryczna wpływa na świadczenie? Szpital psychiatryczny nie jest wymieniony w art. 5 ustawy o świadczeniu wspierającym wśród miejsc wyłączających świadczenie. Pobyty w szpitalu to też ważny dowód zmienności i ciężkości choroby – dołącz karty informacyjne.

Siostra jest stabilna na lekach. Czy to znaczy, że nie potrzebuje wsparcia? Leki to według wytycznych technologia wyrównująca – uzasadnia wsparcie, jeśli nie wyrównuje funkcjonowania w pełni. Opisz też, kto pilnuje przyjmowania leków: jeśli bez przypominania i kontroli leczenie by się urwało, to jest wsparcie w czynności „Stosowanie zalecanych środków terapeutycznych”.

Źródła

• Rozporządzenie w sprawie ustalania poziomu potrzeby wsparcia (Dz.U. 2023 poz. 2581), § 10, § 11
• Wyrok SR Katowice-Zachód, VII U 123/25 (SAOS)
• Wyrok SR w Rybniku, V U 220/25 (SAOS)
• Wzór kwestionariusza PPW-K (Dz.U. 2023 poz. 2732)